Konut alanlarının iyileştirilmesinde toplumsal bağların rolü

Abstract

Tez çalışmasının amacı dar gelirlilerin yaşadığı, eskiyen ve kalite kaybına uğrayan kent-içi konut alanlarının iyileştirilmesinde toplumsal süreçlerin rolünü araştırmaktır. Batı kaynaklı konut iyileştirme örnekleri daha çok fiziksel iyileştirme üzerinde durmaktadır. Oysa salt finansal desteğe dayalı iyileştirme politikalarının sosyal profilde yarattığı değişikliğin yıkıp yeniden yapmaktan pek farkı olmadığı görülmektedir. Bu çalışma, konut alanlarının iyileştirilmesinde yerel topluluğu kesintiye uğratmaksızın yaşam şartlarının iyileştirilmesinin yollarım ortaya koymaya yardımcı olmayı hedeflemektedir. Araştırmada konut çevrelerinin modern kentte bir toplumsal ilişki ortamı olmaya devam edip etmediği sorusundan hareketle, topluluk - community kavramının günümüzdeki anlamı üzerinde durulmaktadır. Araştırma yerel bir topluluk mekanı olan mahalle üzerinde odaklanmaktadır. Günümüzde, "anonim" kent içinde varlıklarım sürdürmekte zorlanan kesimler bir takım "dayanışma adacıkları" oluşturmaktadır. İnsanlar bu "dayanışma adacıkları" içinde yaşadığı sürece, kentin anonim ve kaotik yapısı içinde varolabilir. Bu adacıklar farklı zeminlerde oluşabilir; hemşehrilik, ideoloji, inanç, ortak yaşam biçimleri, ortak geçmişe sahip olmak ya da aynı mekanı uzun yıllar paylaşmak gibi. Dar gelirli kesimin yaşadığı kent içi alanlarda biraraya gelme biçimleri hemşehrilik ve komşuluk olarak ortaya çıkmaktadır. İstanbul'da iki yerde alan çalışması yürütülmüştür. Birinci çalışma alanı -Tozkoparan- I960 larda gecekondu önleme bölgesi olarak yapılan bir sosyal konut alanıdır. Buraya dönemin gecekondu yıkımlarından gelenler yerleşmiştir. Yerel topluluk çok parçalı, dağınık bir yapı sergilemektedir. Toplumsal ilişki biçimi komşulukla sınırlıdır. İkinci çalışma alanı bir kent-içi tarihi alan olan Tophane'dir. Tophane çok fonksiyonlu bir tarihi merkez içinde sıkışmış bir özellik göstermektedir. Yerel topluluk hemşehrilik temelinde oluşmuş, içe kapalı bir yapıdadır. Her iki örnekte de sakinlerin yaşadıkları yere karşı çok olumlu denemeyecek yaklaşımları vardır. Yerel örgütlenme düşük düzeydedir. Her iki örneğin gerek kent içi konumlan, gelişme potansiyelleri, gerekse yerel topluluğun özellikleri açısından farklı yaklaşımlara ihtiyaçları vardır. İyileştirme programlan yerel topluluğun potansiyelini arttırmasına,, kendisini daha geniş bir çerçeve içinde olumlu bir pozisyona getirme kabiliyetini geliştirmesine yardımcı olmalıdır.