Ekonomik altyapıya temellendirme bağlamında Türk resminde biçim sorunları

Abstract

"Çağdaş Türk Resmi" 1883'te Sanayi-i Nefise'nin kuruluşuyla başlamaktadır. Osman Hamdi Bey'in önderliğinde açılan bu okul doğrudan sanat amaçlı ilk kurum oluşunun yanı sıra, Türk resminde bir dönüm noktasını başlatmıştır. Anonim sanatçı kimliğiyle gerçekleştirilen yüzey ilgilerine dayalı Türk resmi, Batı sanatının akademizm içindeki ilkelerine dayalı betimleme yoluna girmekle, gelenekten kopar.

XIX. yüzyıl manzara resmi gelenek ile bu dönüm noktası arasında yeterli ve bilinçli bir geçiş süreci sağlayamadığı için, Doğu ve Batı resmi arasındaki temel ayrımların getirdiği sorunlar, çağdaş Türk resmi içinde çözülmeye çalışılmıştır.

Bu çalışma, XIV.ve XV. yüzyıl Osmanlı minyatürü ile Osmanlı toplum yapısı arasındaki ilgi üzerinde odaklanmaktadır. Yeniçağ'da Osmanlı resim etkinliğinin Batıdakine benzer bir dönüşümü gerçekleştirmeyişinin nedenleri, "belirleyen" ve "etkileyen" öğeler olarak tarihsel bilgiler ışığında ayıklanmaya çalışıldı. Batı sanatının Yeniçağ'da ekonomik dönüşüm sürecini başlatan evrilmenin Osmanlı toplum yapısı içinde gerçekleşme koşullarının olmadığı, Osmanlı toplumunun özgül yapılanış modeli gösterilerek verilmeye çalışıldı. Bu yapı içinde oluşturulan minyatür üzerinde önemli etkiler olarak XVII. yüzyıla değin İslamiyet, XVII. yüzyıldan sonra Batı etkisi incelendi. İslamiyet etkisi gibi Batı etkisinin de nitelik ve nicelik açısından ne ölçüde değiştirici etken olduğuna açıklık getirilmeye çalışıldı. Bu nedenle, gerek İslamiyet gerek Batı etkilerini belirleyen nesnel koşullar tarihsel bilgilerin ışığında ele alındı. Bu etkilerin geleneksel resim etkinliği üzerindeki yansımaları, resim örneklerinin biçim çözümlemeleri yapılarak gösterildi.

Başta da değinildiği gibi, Sanayi-i Nefise'nin bünyesinde başlatılan Batı anlamında Türk resmi yeni bir dönemdir. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla geleneğin temellendiği altyapıda da bir dönüm noktası gerçekleşir. Bu çalışma, Osmanlı toplum yapısına temellendirilen Türk resim geleneğinin dönüşüm evresine değin sürdürülmekte, daha sonraki gelişmeler bir başka çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.