Filmlerde restorasyon ve koruma

Abstract

1895 tarihinde Lumiere kardeşlerin Paris'te bir kahvehanede (Grand Café) yaptıkları ilk halka açık gösteri sinemanın doğuşu olarak kabul edilmektedir. O günden bugüne sinema teknolojisi birçok değişime uğramış gerek çekim ve gerekse çekim sonrası aşamalarında son derece pratik teknolojiler geliştirilmiştir. Sinema sanatının görüntü kaydı malzemesi olan film de bu gelişim içinde farklılaşmış ve daha yüksek kalitede görüntü verebilme özelliklerine kavuşmuştur. Ancak film yapısı gereği her zaman özel şartlarda korunmaya ve onarılmaya muhtaçtır. Sinemanın en zahmetli bölümlerinden biri olan filmleri koruma ve onarma işi ise film arşivlerine kalmıştır.

Günümüzde bir kamerayı uzaktan kontrol edebilir ve sandalyenizde oturarak çekim yapabilirsiniz. Bilgisayar ve elektronik görüntü teknikleriyle insan aklının sınırlarını zorlayacak özel efektler hazırlayıp, makyaj ve animasyonun geniş olanaklarından yararlanıp yeni canlı türleri bile yaratabilirsiniz. Ama yıllardır aşınıp yıpranmış bir filmi onarmak, bir manav dükkanının bodrumunda, bir mahzende bulduğunuz tarihsel ve sanatsal değer taşıyan bir belgeyi kurtarmak isterseniz ne bilgisayar ne de elektronik size yardımcı olamaz. Çünkü bir filmin onarımı ancak büyük sabırla, zamanla, tamamı insan eliyle yapılan zor ve zahmetli bir iştir. Çoğu zaman da imkânsızdır.

Arşivciler sinemanın diğer emekçileri kadar popüler değildir. İsimleri jeneriklere yazılmaz, yaptıkları işleri pek fazla insan fark edip desteklemez ve hatta engellemek için çalışabilir. Bazı kişiler için arşivciler filmleri saklayıp kimseye vermeyen bencil yapıda ve kötü kişilikli insanlardır. Arşivciliği seçmek, arşivci olabilmek, bir arşivin zorluklarıyla uğraşmak insanların sık tercih ettiği bir yol değildir. Bu yolu seçmek birçok kişiye, kuruluşa ve hatta zaman zaman devlete karşı savaş vermeyi gerektirebilir.

Bütün bunları göz önünde bulundurarak "Filmlerde Restorasyon ve Koruma" adlı çalışmama İngiltere'de Leeds ve East Anglia Üniversitelerinde eğitim ve bu eğitime bağlı olarak en ileri teknoloji ile arşivcilik ve film restorasyonu yapan British Film Institute National Film Archive'da, Imperial War Museum'da, North West Film Archive'da, East Anglia Film Archive'da, Manchester Polytechnic Kimya Bölümünde, Harwell, Rank, Henderson's Film Laboratuvarlarında inceleme ve araştırma yapmamı sağlayan Türkiye'deki ilk ve tek film arşivinin ve bugünkü Türk Film Arşivinin temeli olan "Kulüp Sinema 7"nin kurucusu Sayın Hocam Prof. Sami Şekeroğlu'na teşekkür ederim.