XV. yüzyıl Orta Asya Türk topluluklarında sosyal-kültürel ve iktisadi hayat

Abstract

Ele alınan coğrafya itibariyle XV. asırda Orta Asyadaki kültür, en eski Türk devletlerinden beri devam edegelen bozkır menşeylidir. Ancak İslamiyet'in bölgeye gelmesiyle, İslami özellikler kazanmış olup esas itibariyle Türk kültürü hususiyetlerini taşımaktadır. Halk aksüyek ve karasüyek şeklinde ikiye bölünmüştü. Cengiz soyundan gelen idareci kesim ile kendilerini Arap nesline bağlayan kojalardan oluşan aksüyeklerin toplum içindeki statüsü yüksekti. Bu grubun dışında kalan halk ve onların idarecileri ise karasüyek şeklinde adlandırıldı. Hanlar sadece aksüyekten seçilirdi. Geleneksel boy yapılanmasının devam ettiği XV. yy. Türk topluluklarında toplumun en küçük birimi aile idi. Aileler uruglan, uruglar boylan ve boylar ise ili oluşturmuştur. Toplumun temelinde göçebelik esastır. Halkın ana meşgalesi hayvancılık olmuştur. Yeme içmeleri başta olmak üzere ihtiyaç duydukları her türlü eşyayı hayvancılıktan sağlamışlardır. Bunun dışında ziraat ve ticaret ile de uğraşmışlardır. Milli bayramları, oyunları ve askeri yapılan bozkırdaki yaşam biçimini yansıtmaktadır. Eski Türk kültürü özelliklerini taşıyor olmakla birlikte XV.yy. Türk topluluklannda İslamiyet ön plana çıkmaktadır.Anahtar kelimeler: Orta Asya, bozkır kültürü, göçebe hayvancılık, sosyal yapı, aksüyek, karasüyek.