Polonya Tiyatrosu’ nda Josef Szajna ve stüdyo tiyatrosu

Abstract

Jozef Szajna, avant-garde tiyatroya getirdiği yeniliklerle çağdaş tiyatronun serpilip gelişmesine katkıda bulunmuş bir tiyatro adamıdır. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Polonya Tiyatrosu'ndan söz ederken onun tiyatrosunu atlamak neredeyse olanaksızdır. Çünkü "yönetmenler tiyatrosu" diye nitelendirilen grubun içinde; kendine özgü denemeci, araştırmacı tutumu ile bir okul olma özelliğine sahiptir. Buna karşın bizde birkaç yazının dışında gerek tiyatrosu gerekse tiyatro anlayışı çok az bilinmektedir. "Polonya Tiyatrosu'nda Jozef Szajna ve Stüdyo Tiyatrosu" adlı çalışmamız, bir anlamda bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.

Araştırmamızın çıkış noktası Szajna'nın ülkemize gelerek temsiller vermesi ile ilintilidir. 12. Uluslararası İstanbul Festivali çerçevesinde sunulan "Replika" ile Taksim Sanat Galerisi'nde gerçekleştirilen resim sergisi, onun sanatını ve tiyatrosunu tanımamıza olanak sağlamıştır. Ayrıca bir hafta boyunca yürüttüğü bir dizi seminer hem kendisi ile yüz yüze gelmemizi hem de tiyatrosu üstüne karşılıklı konuşma fırsatını vermiştir.

Seminer sırasında tuttuğumuz notlar ve videodan izlediğimiz oyunları, çalışmaları ile ilgili bilgilerimizi pekiştirmiş, elinizdeki bu araştırmanın ilk çekirdeğini oluşturmuştur.

Tezimizi yazarken önce Polonya Tiyatrosu'nun genel bir görünümünü vermeyi, sonra da yaşam öyküsüyle benzerlik gösteren Jozef Szajna'nın tiyatrosunu ve oyunlarını incelemeyi uygun gördük.

Bu çalışmamızın oluşumunda değerli yardımlarını esirgemeyen danışman hocam Doç. Dr. Ayşın Candan'a, kaynakların taranmasında ve çevrilmesinde emekleri geçen dostlarım Özgür Erkekli'ye, Tevfika Tunaboylu'ya, Leyla Çapan'a, Özlem ve Meltem Öztan'a teşekkürü borç bilirim.