Kentsel-kırsal arayüzde tarım olgusu ve kentsel tarım

Abstract

İnsanlığın yerleşim olgusunu değiştiren iki önemli devriminden bahsedilir. Bunlardan ilki yerleşik hayata geçilen dönemde gerçekleşen Neolitik Devrimdir. Bir diğer adıyla Tarım Devrimi, toplumların sosyo-ekonomik yapılarında gerçekleşen dönüşümsel süreçtir. İnsanoğlu konargöçer yaşamdan yerleşik hayata geçtiği günden beri tarımsal etkinlikler var olmuştur. Yerleşik hayata geçen insanların yaşam alanlarıyla birlikte ilk kırsal alan tanımı ortaya çıkmıştır. Tarım birçok dönemde insanların geçim kaynağı olmuştur ve mekânsal tanımı genelde kırsal alan olarak bilinmektedir. İkinci önemli devrim ise 18. ve 19. yüzyıllarda gelişen buluşlarla ortaya çıkan Endüstri Devrimidir. Diğer adıyla Sanayi Devrimi ise bugünkü modern kentlerin oluşumunun ilk temel kaynağıdır. Modern kentlerin oluşumu ve makineleşme ile kırsal alandaki istihdam alanlarını azaltma, öte yandan kırdan kente göçlerin artışına sebep olmuştur. Böylece kırsal alanlarda azalan nüfus ile kentlerde artan yoğun nüfus artışı ters orantılıdır. Azalan kırsal alan etkinliği yıllar içinde tarımsal üretimi doğrudan etkilemektedir. Bu etki ile tarımsal üretimin, kısıtlı üretim alanları nedeniyle taşınma ve nakliye süreçleri maliyet artış sebeplerinin yanı sıra ürünlere ulaşımı zorlaştırmaktadır. Bu süreçte kentte artan yoğunluk ile kentsel tarım gereksinimlerini doğurmuştur. Bu çalışma kapsamında kırsal ve kentsel alan tarihsel süreçleri araştırılarak kentsel tarımın temelleri araştırılmıştır. Kentsel tarımın ihtiyaç duyulduğu metropol şehirler ile henüz kentleşme süreci yoğun hızda ilerlemeyen şehirlerin yapıları karşılaştırılmıştır. Türkiye'de bu sürecin irdelenmesine en uygun metropol şehir olarak İstanbul seçilirken, henüz kentleşme süreci yavaş ilerleyen ve şehrin geçim kaynağı tarımsal üretim olan Malatya seçilmiştir. İstanbul kurulduğu günden beri ilgi gören kalabalık şehir olmuştur, böylelikle kentleşmenin yoğun yaşandığı ve tarımsal alanları büyük ölçüde kaybeden bir şehirdir. Bu şehrin kentsel tarıma duyduğu ihtiyaç ve uygulama alanları ele alınırken, Malatya henüz kent içinde böyle yoğun bir kullanıma ihtiyaç duymamaktadır. Malatya'da hala kırsaldan kente göçler devam ederken tarımsal üretim büyük oranda üretimi sürdürmektedir. Bu iki şehrin kentsel tarım süreçleri karşılaştırılmış ve örnekler üzerinden incelenmiştir. Bu sürecin yanı sıra insanlığın tarıma olan ilgisi tekrar araştırılacaktır.