Çeyiz ve buluntu kumaşların kullanımının sanata yansıması

Abstract

Bu eser metninde, ilk olarak sanat-zanaat arasındaki ilişki ele alındıktan sonra, çeyizin tarihsel konumundan bahsedilerek; sanat tarihinin başından itibaren sanatsal çalışmalarda çeyiz ve buluntu kumaşların nasıl yer edindiği incelenmiştir. Üçüncü bölümde, sanatta nesne kullanımına değinildikten sonra, feminist sanatta çeyizin ve buluntu kumaşların sanat eserlerindeki kullanım örneklerine yer verilmiştir. Dördüncü bölümde, Türkiye ve Dünya sanatında çeyiz ve buluntu kumaşlarla farklı disiplinlerde üretilen sanat eserleri incelenmiştir. Daha sonra, çeyiz ve buluntu kumaşlardan ürettiğim çalışma örneklerine yer verilmiştir. Çeyiz, ilk uygarlıklardan itibaren günümüze kadar varlığını koruyan, aile kurmakla ilgili sosyolojik bir ögedir. El işçiliğinin azalması, teknolojinin ilerlemesi ve zanaat ürünlerinin eski değerini kaybetmesi ile çeyizin kültürel önemi azalmış ve değişmiştir. Endüstri ürünlerinin artması ile gündelik yaşamda kullanılan ürünlerin tasarımlarında işlevsellik, ergonomi ve estetik ilkeler göz önüne alınmaya başlamıştır. Böylece, sanat ve zanaat birlikte ele alınarak yeniden buluşturulmuş, sanatın tasarım alanına girmesi ile malzeme ve sanat arasında ilişki kurulmuştur. Sanat tarihi boyunca sanatçı nesne ile daima bir iletişim içindedir. Varlık ve kavramların nesne olma özelliği taşıdığı öne sürüldüğünde, sanat ve nesne bir bütündür. Çağın estetik ve tinsel değişimlerine göre farklılaşması, nesneye yeni kullanım alanları açar ve modern dönemde nesne sanatçı tarafından, her türlü sorgulamaya maruz bırakılır. Böylece Dada ile birlikte sanata giren hazır nesne, sanatta yeni bir dönüm noktası oluşturmuştur. 20. yüzyıl başlarında geleneksel sanat anlayışının kökten değişime uğramasıyla, sanatsal çalışmalarda farklı teknik ve materyaller kullanılmaya başlamıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda en baştan beri sanatla temas içinde olan çeyiz, hem kavram hem de materyal olarak sanatsal çalışmalar içinde yer edinmiştir. Teknolojinin ve endüstrileşmenin artmasıyla kullanım ömrü dolmuş atık ve buluntu kumaşlar da sanata malzeme olan diğer nesnelerdendir. Çeyiz ve buluntu kumaşların famaj, asamblaj, performans, enstalasyon gibi sanat tekniklerinde; sanat nesnesi olarak ele alımı ve kullanıldığı, feminist sanat ve günümüz sanatından örnekler ile incelenmiştir. Eser metninde, çeyizin ve buluntu kumaşların kültürel olarak ifade ettiği anlam ve değerin zaman içinde sanat nesnelerine dönüşmesiyle birlikte; günümüz sanatında kazandığı biçimsel, kavramsal değişiklikler ve benzerlikler eserler üzerinden incelenmiştir. Beşinci bölümde ise kendi ürettiğim çalışmalardan örnekler ele alınarak, çeyiz ve buluntu kumaşların sanat nesnesi olarak kullanımı; malzeme, biçim, içerik ve teknik olarak değerlendirilmiştir.