Bir toplumsal hareket ve kimlik olarak Türkiye'de sakatlık: Kocaeli örneği

Abstract

Sakat kimliği ve toplumsal hareketi, kimlik ve toplumsal hareketler tarihine 1960lı yıllarda katılmıştır. İkinci nesil toplumsal hareketlerden biri olarak sayabileceğimiz sakatlık toplumsal hareketi özellikle İngilizce konuşulan dünyada ortaya çıkmış ve dünyanın çeşitli yerlerine yayılma eğilimi göstermiştir. Ancak diğer toplumsal hareketlere oranla sahada kendisine fazla yer bulamamıştır. Sakatlık toplumsal hareketinin kendisine diğer toplumsal hareketlere nazaran daha az yer bulabilmesinin nedenleri çeşitlidir. Öncelikle konu sakatlık fenomeninin kendisi ile ilgidir. Sakatlık ilgili literatürde de bahsedildiği gibi olumlanan bir şey değildir. Olumlanan bir şeyin politik bir özne olarak kendisini var edebilmesi oldukça güç ve meşakkatlidir. İkinci olarak sakatlık tek form içinde tutulabilecek bir fenomen de değildir ve sakatlığın neredeyse sayısız çeşidi vardır. Birbirinden farklı sakatlık çeşidi sahibi grupların talep ve öncelikleri birbirinden farklıdır. Aynı zamanda bir araya gelme ve ortak bir politika yürütebilme sorunlarından dolayı sakatlık toplumsal hareketi diğer toplumsal hareketlere nazaran geri planda kalmak durumunda kalmıştır. Sakatlık kimliği ve toplumsal hareketi tartışmaları Türkiye'ye ise 1990lı yıllarda girmiştir. Dünya'da olduğu gibi Türkiye'de sakatlık kimliği ve hareketi diğer toplumsal hareket ve kimliklere nazaran kendisini yeterince geliştirememiştir. Bu durumun sebepleri arasında sakatlık toplumsal hareketinin ve kimliğinin Dünya çapında yaşadığı benzer sıkıntıların yanında Türkiye'nin kendi özel koşulları sayılabilir. Örneğin Türkiye'de Batı Toplumları'na nazaran sivil toplum alanında gelişmiş bir ülke değildir. Aynı şekilde sakatlık alanında sivil toplum alanında faaliyet yürüten yapıların çoğunluğu hak temelli olmakla beraber aynı zamanda yardım ve hizmet odaklı politika yürütmektedir. Bu ve buna benzer sorunlar sakatlık toplumsal hareketi ve kimliğini Türkiye'de geri planda kılmıştır. Ancak yine de Dünya'da ve Türkiye'de geri planda kalmış sakatlık kimliği ve hareketi canlanma eğilimindedir. Bu çalışma sakatlık alanındaki ilgili literatürün taranmasının ardından Kocaeli ili özelinde yapılan saha çalışması kapsamında kaleme alınmıştır. Sakatlık alanında faaliyet yürüten dernek-örgütlerin 13 üyesi ile yapılan uzun görüşmelerin ardından Türkiye Sakat Hareketi'nin, içerik, esas ve yöntem olarak son derece karmaşık bir yapıya sahip olduğu saptanmıştır. Ancak saha çalışması açıkça göstermiştir ki, Kocaeli özelinde, Türkiye Sakat Hareketi bir ivmenin içinde olup kelimenin tam anlamıyla hak temelli bir hareket olma yolunda ilerlemektedir.