Afganistan Herat'ta Timurlu dönemi yapılarının koruma sorunları ve yakın tarihli yapısal güçlendirme çalışmaları

Abstract

Afganistan, Orta Asya ile Güney Asya bölgeleri arasında yer alan bir ülkedir. Bu önemli jeopolitik konumu nedeniyle tarih boyunca topraklarında farklı medeniyetlere ev sahipliliği yapmıştır. Günümüzde halan ayakta kalmış olan çok katmanlı kültürel miras ögeleri ülkedeki zenginliği kanıtlar. Timurlu Dönemi mimari mirası ülkenin anıtsal mimari mirasının önemli bir parçası olarak öne çıkmaktadır. Timurlu Dönemi'ne tarihlenen miras kalan yapılar Afganistan'ın batısında yer alan Herat kenti başta olmak üzere ülkenin başka illerinde yer almaktadır. Bu çalışmanın amacı, Timurlu Dönemi hakkında tarihi bilgiler verilmesini, Timurlu Dönemi'ne tarihlenen anıtsal yapılarda 2002- 2022 yıllar arsında gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarının mühendislik disiplini bakış açısıyla değerlendirilmesi ve bu onarımlarda kullanılan yöntemlerin olumlu ve olumsuz yönleriyle irdelenmesini kapsamaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde çalışmanın amacı, yönetimi ve kapsamı anlatılmıştır. İkinci bölümde Afganistan'ın mimari mirası, özellikle Timurlu Dönemi'ne tarihlenen mimari miras tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde Herat'ın genel tarihi ve kentsel gelişimi aktarılmıştır ve Herat'ta Timurlu Dönemi'nden kalan anıtsal ölçekli yapıların özelliklerine odaklanılmıştır. Dördüncü bölümde Herat'ın anıtsal mimari mirasının koruma sorunları incelenmiş ve yakın tarihli restorasyon çalışmaları hakkında ayrıntılı bilgiler aktarılarak koruma sorunları sunulmuştur. Herat'tan seçilmiş Timurlu Dönemi'ne ait üç örnek yapı, bu yapılara uygulanan güçlendirme müdahaleleri değerlendirilerek bu müdahalelerin koruma ilkeleri açısından olumlu ve olumsuz yönleri dikkate alınarak tartışılmıştır. Son bölümde tez kapsamında ele alınan konular hakkında genel bir değerlendirme yapılmış, Afganistan'daki anıtsal yapıların güçlendirme müdahalelerinde dikkat edilmesi gereken hususlar hakkındaki görüşler sunulmuştur.