Başka-hayvan, başka-mekân: Hayvanat bahçelerinde canlıların sergilenmesi

Abstract

Bu çalışmada hayvanat bahçelerinde canlıların sergilenmesi sergilenen canlıların yaşam ve ölümlerinin başkalaşım ve sorunsallaşmaları üzerinden incelenecektir. Çalışma temelde dört vakanın analizi etrafında şekillenmektedir ve bu vakaları incelerken Ali Akay'ın Delilik Gemisi adlı çalışmasında tanımladığı Foucaultcu vaka analizi yöntemiyle incelenecektir. İzmir Kültürpark Hayvanat Bahçesi'nin yarım yüzyıl boyunca maskotu olmuş olan Asya Fili Pak Bahadur bu çalışmadaki birinci vaka. Herhangi bir Asya filinden "İzmirli hemşehrimiz"e doğru başkalaşan yaşamı ile ölümden sonra da anıt mezarı ve devam eden maskotluğuyla sorunsallaşan ölümü buradaki odak noktası. İstanbul Akvaryum ise yirmi birinci yüzyılda sadece eğlence ve tüketime odaklanan bir hayvan sergileme mekânı olması açısından dikkat çeken bir vaka. Bir alışveriş merkezi bünyesinde bulunan akvaryumda gentoo penguenlerinin sergilenmesi hayvan hakları ve refahı açısından oldukça sorunlu. Cincinnati Hayvanat Bahçesi'nin maskotu Goril Harambe'nin hiç hesapta olmayan bir insan-hayvan karşılaşması sonucu öldürülmesi ve yarattığı infial buradaki üçüncü vaka. Dördüncü ve son vaka ise Kopenhag Hayvanat Bahçesi'nde tamamen idari sebeplerden dolayı ıskartaya çıkarılıp öldürülen Zürafa Marius. Marius'un öldürülmesi de tıpkı Harambe'nin öldürülmesi gibi hayvanat bahçesi kurumunun meşruiyetine dair soru işaretleri ve sert eleştirilere sebep olmuştur. Bu çalışma kendini özellikle insan-olmayan hayvanlara, bitkilere ve cansız nesnelere doğru açılan yeni bir tür toplumbilimin içinde konumlandırıyor. Bu vaka analizleri yoluyla bir kurum olan hayvanat bahçelerinin ve canlıları sergileme pratiklerini toplumsal bir mesele olarak ele alıyor.