Nadir Şah döneminde Afşarlıların Babürlüler ve Türkistan Hanlıkları ile ilişkileri (1736-1747)

Abstract

1688'de Horasan'da doğan Nadir Şah 1726'da bölgesel yöneticilikten Safevî Devleti'nin ordu komutanlığı ve idareciliğine kadar yükseldi. 1736'da Mugan Ovası'ndaki kurultayda İran Şahı olarak ilan edilen Nadir Şah bu şekilde Afşarlı Hanedanı'nın kurucusu oldu. Nadir Şah'ın hükümdarlık dönemine damga vuran olaylardan biri Babürlüler üzerine gerçekleştirdiği Hindistan Seferi idi. Sınırdaki Kandahar şehri ve Abdaliler ile Gılzayların, Babürlü topraklarına kaçması tarafların savaşmasına neden oldu. 1738 ile 1740 arasında süren Afşarlı - Babürlü mücadelesini kazanan taraf Afşarlılar oldu. Afşarlılar buradan büyük bir servet ve şöhret elde ederek geri döndü. Nadir Şah ve ordusu Hindistan Seferi'nin hemen ardından Batı Türkistan'a yöneldi. Buhara ve Hive hanlıklarının Safevîler devrinden beri devam eden Horasan saldırıları ile Rusya'nın Türkistan'a doğru genişlemesi Nadir Şah'ın buraya sefer yapmasının temel nedenlerini oluşturdu. Haziran 1740 ile Aralık 1740 arasında devam eden seferler neticesinde Nadir Şah ve Afşarlılar, Buhara ve Hive hanlıklarına boyun eğdirmeyi başardı. Böylece İran için Rus tehlikesini ortadan kaldıran Nadir Şah, Türkistan hanlıklarını da itaat altına alarak onların Horasan saldırılarını engelledi. Bu seferlerin ardından Afşarlılar hem Babürlüler hem de Türkistan hanlıkları ile münasebetlerinde üstün konumda bulundular. Bu durum Nadir Şah'ın öldürüldüğü tarih olan 1747'ye kadar devam etti. Nadir Şah'ın ölümünden sonra ise Afşarlılar bir karmaşa içine girerken Babürlüler yıkılış sürecine girdi. Türkistan hanlıkları ise Ruslar ile mücadele etmeye başladı. Bundan dolayı Nadir Şah'tan sonra Afşarlıların Babürlüler ve Türkistan hanlıkları ile ilişkileri hakkında kaynaklarda fazla bilgi bulunmamaktadır.