Osmanlı minyatürlerinde İstanbul yapıları

Abstract

Farklı konulardaki resimli el yazmalarının metinlerini açıklayan Osmanlı minyatürlerinin görsel belge değeri taşıdığı bilinmektedir. Sarayın resmi yaşamı, törenleri, savaşları, kuşatmaları, padişah avları ve alayları gibi çok çeşitli konu, resimli Osmanlı el yazmalarında canlandırılmıştır. Bu tezde XVI.-XVIII. yüzyıllar arasına tarihlenen seçilmiş resimli Osmanlı el yazmalarının minyatürlerinde tasvir edilen İstanbul yapıları değerlendirilmiş, bazılarının tarihsel süreç içerisinde geçirdikleri değişimler minyatürler üzerinden tespit edilmeye çalışılmıştır. İstanbul'daki yapıların, tarihi konulu şehnâme ve gazavatnâme türündeki eserlerin yanı sıra şehzade sünnet düğünlerini konu alan surnâme türündeki eserlerde ve edebi konulu bazı eserlerde betimlenmiş olduğu görülmüştür. Tezde incelenen ve görsel belge niteliği taşıyan minyatürlerde betimlenen, kimileri günümüze ulaşamamış olan İstanbul yapılarının, dini yapılar (camiler, mescitler, kiliseler, manastırlar, mevlevîhane, dergâh ve tekkeler), saraylar ve müstakil köşkler, türbeler, su yapıları (kemerler, havuzlar, hamamlar, köprüler), eğitim yapıları ve askeri yapılar olarak gruplandığı belirlenmiştir. Kronolojik olarak değerlendirilmeye tabî tutulan resimli el yazmalarının minyatürlerinde İstanbul yapılarının veya yapılar içerisindeki önemli mekânların Osmanlı nakkaşlarınca nasıl betimlendiği de eser karşılaştırmalarıyla açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır.