Ulusal ve uluslararası müze ve kütüphanelerdeki seçili eserlerde bulunan ejderha motifinin incelenmesi ve yorumlanması

Abstract

Bozkır insanının hayvanlarla etkileşim içerisinde olan hayatı, sanatın her alanında olduğu gibi tezhip sanatında da "hayvan üslubu" nun ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bitkisel ve stilize edilmiş motifler gerek sanatkarların hayal gücü gerekse farklı kültürlerle etkileşimi sonucunda gelişme gösterir. Toplumların sanatında ortaya çıkan motifler, onların uygulanma tarzı, o topluluğun yaşamı, dünyaya bakış açısı, mitolojik kültürü ile bağlı olup önce inançlarında, dini görüşlerinde, sonra sözlü edebiyatında ortaya çıkmış ve daha sonra sanat eserlerine yansımıştır. Ejderha motifi, Türk tezhip sanatına Yavuz Sultan Selim döneminde saray başnakkaşı olan Tebrizli sanatkâr Şahkulu tarafından oluşturulan sazyolu üslubu ile birlikte dahil olmuştur. Yer ve gök ejderhası olarak bilinen iki çeşidi bulunan bu motif, yalnızca tezhip sanatında kullanılmayıp duvar resimleri, çini, minyatür, halı-kilim gibi sanatın birçok dalında kullanılmıştır. Pek çok devlet ve dönemde kullanılmış olan ejderha motifi sanatsal form açısından kendisini geliştirerek varlığını korumuş günümüze kadar ulaşmıştır. Her dönemde bulunduğu bölgeye has özellik ve anlamlar yüklenerek tasarlanan ejderha motifi hem görsel hem yazılı kaynaklarda pek çok araştırmaya konu olmuştur.