Süleymaniye Kütüphanesinde bulunan Sultan Ahmed 20 envanter numaralı eserin tezhiplerinin analizi ve günümüz tezhip anlayışı ile yorumlanması

Abstract

İslamiyet ile yönetilen devletler tarih boyunca geleneksel sanatlara önem vermiştir. Kur'an-ı Kerim'ler dönemlerinin zevk ve anlayışlarına uygun büyük bir titizlik ile işlenmiştir. Osmanlı için Safevi dönemi, tezhip sanatında büyük gelişmelerin olduğu dönemlerden biridir. Kitap sanatına verilen önem ve bu dönemde Safevililer ile olan siyasi etkileşimler tezhip sanatını etkilemiş ve geliştirmiştir. Bu sebeple tezde öncelikle 16. Yüzyıl tezhip anlayışı incelenmiş ve sonrasında Safevi devletinin siyasi tarihi ele alınmıştır. Çalışmada Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunan Sultan Ahmed Koleksiyonu 20 envanter numaralı eserin tezhipleri incelemiştir ve incelenen eserin analizi yapılması üzerine durulmuştur. Bu analiz sonrasında döneme ait kullanılan motifler, kompozisyonlar, renkler detaylı bir şekilde yazılmıştır. İncelenen eserde; zahriye ve serlevha sayfası, karşılıklı yansıma şeklinde tasarlanmıştır. Yoğun tezhip kompozisyonlarına sahip olan bu eserde sure başı tezhipleri aynı formlar kullanılarak ancak içerisinde değişik kompozisyonlar çalışılarak sanatsal çeşitliliğini arttırmıştır. Tezin son kısmında incelenen Kur'an-ı Kerim'den yola çıkılarak, Necm suresinde var olan ve Kur'an-ı Kerim'de adı geçen tek yıldız Şi'ra yıldızı ele alınmıştır. Yorumlanan bu eser takım yıldızının kesişme noktasında 49,9 yılda bir gökyüzünden Cennet'e kapı açılması ve duaların kabul olduğu bu anın tasvir edilmesi üzerine tasarlanmıştır.