Dar Gelirliler İçin Toplu Konut Üretiminde Katılımcı Tasarım Modeli: Van Kenti Örneği

Abstract

Konut meselesi 20. yüzyıldan bugüne küresel ve yerel ölçekte tartışılırken, mimarlık alanında yapı üretiminin organizasyon, tasarım ve sunum biçimleri toplumsal değişim ve dönüşümler sonucu farklılaşarak kullanıcı katılımı ön plana çıkmıştır. Türkiye’de özellikle 2000’lerden sonra TOKİ’nin konut üretiminde yeni’ bir aktör olarak yer almasıyla, konutun anlam ve üretim biçiminin değişime uğradığından bahsetmek mümkündür. Bu çalışmada, günümüz dünyasında ve mimarlık alanında güncel tartışma konuları olan toplu konut, kullanıcı’, mimari tasarımda katılım’ vb. kavramlar TOKİ’nin Van kentinde inşa ettiği binlerce konut birimi üzerinden örneklendirilmiştir. Çalışmada ayrıca dar gelirliler için toplu konut üretiminde uygulanabilecek, kullanıcı katılımlı esnek bir model önerisi yapılmıştır. Bu modelin dar gelirliler için toplu konut üretiminde ve bu alanda yapılacak diğer çalışmalara bir altlık oluşturması amaçlanmaktadır. Çalışmanın yöntemi 2011 Van depremi sonrası yerinde yapılan gözlemlere dayalı tespitlerdir. İlgili literatür taranmış, kullanıcılar ile sözlü görüşmeler ve anket çalışması yapılmış, toplu konut alalarına ilişkin çizim ve görsel belgeler incelenmiş, yapılan tespitler fotoğraflar ile görselleştirilmiştir. Bu haliyle toplu konut üretimini betimleyip irdeleyen ve mevcut deneyimler ve birikimler üzerinden sentez bir model öneren çalışma, konut üretiminde giderek yaygınlık kazanan kullanıcı katılımlı tasarım’ literatürüne de bir katkı olarak görülebilir. Çalışma sonucunda dar gelirliler için toplu konut üretiminde yeni’, farklı’ bir üretim modelinin mümkün olabileceğinin anlaşılması beklenmektedir. Kentlerin çok yönlü etkenlere bağlı olarak yaşadıkları değişimde, yapılaşma süreçleri önemli bir yer tutar. Tekil olarak üretilen konutlar, özellikle nüfus artışına bağlı olarak gelişen toplumsal, ekonomik, siyasal dinamiklerle birlikte yerlerini kitlesel üretime bırakmış ve dönüşümün izleri fiziksel çevrede ve toplumsal yaşamda yansımalarını bulmuştur.