Gelişim süreci içinde Türk dokumacılığının konumu

Abstract

Toplumların geleneksel ve özgün sanat ürünlerinin öz ve biçimleri, sosyo-ekonomik etmenlere bağlı olarak sürekli gelişim içinde değişirler. Türk dokumacılığının da, gelişim süreci içinde böyle bir bakış açısı ile incelenmesinde gereklilik vardır. Çünkü geleneksel dokuma sanatı, Orta Asya'dan bu yana ulusal sanatlarımızdan biri olarak görülmektedir. Bu nedenle uzun yıllar boyunca bir toplumun elinde değerlenen dokumacılık uğraşısının, yüzyıllar içindeki gelişim aşamalarının açıklıkla ortaya konması, günümüz tekstil tasarımı açısından yararlı olacaktır.

Toplumsal yaşantının bütünü sanat ürünlerine yansır ve onları biçimlendirir. Türklerin toplumsal yaşantılarında da bu olgu kendini gösterir. Türk toplumsal yaşantısında, dokumacılığın özel bir yeri ve anlamı olmuştur. Bugün çağdaşlaşmanın hızı içinde Türk tekstili devinimli bir gelişme içindedir. İlerleyen teknoloji ve ekonomik zorunluklar, ülkelerin birbirleri ile sıkı ilişki kurmalarına neden olmaktadır. Bu da ulusların gelenek ve göreneklerini etkileyerek yeni sanatsal kavramlar ortaya koymaktadır.

Tüketim endüstrisinin kollarından biri olan dokumacılıkta da, yaratılan ürünlerin pazarlama değerleri, nitelik ve tasarımları ile yakından ilişkilidir. Bir endüstri sanatı olan, tekstil endüstrisi de ülkelerin gelişmeleri açısından, konum almakta ve bu gelişim aşaması içinde üretici, tüketici ve tasarımcı ilişkileri değişkenlik göstermektedir. Bu ilişki açısından tasarımcı, çağdaş tekstil endüstrisinde önemli bir yer almakta ve özgün tasarımları ile ürünün pazarlanmasına etki yapmaktadır.

Günümüz Türk tekstil tasarımcısı bu nedenle çağdaş bir düzeyde tasarım yapmak zorundadır. Ancak geleneksel verilerin de özgün bir çıkış noktası olarak kullanılması gerekir. Bu amaçla, tezin oluşturulmasında, öncelikle Anadolu Türk dokumacılığının tasarımcı açısından irdelenmesi gereken oluşum ve gelişimini etkileyen etmenler saptanmıştır. Bu etmenler, toplumsal yapının dokuma sanatına yaptığı etki açısından ele alınmıştır. Böylelikle birinci bölümün sonunda geleneksel Türk dokuma sanatının verilerinin ne oldukları ortaya konmuştur. İkinci bölümde ise günümüz dokumacılığı içinde bu verilerin ne oldukları ve Türkiye'deki tekstil tasarımcısının günümüz dokuma tasarımlarındaki etkisi ve özgünlüğü ortaya konarak bir senteze gidilmiştir. Bu sentezde çağdaş Türk tekstil tasarımcısının yeri, etkinliği ve geleneksel Türk dokumacılığı bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır.

Perin Öner