Tarihi kireç harçlarının ve karakterizasyonu yöntemlerinin incelenmesi: Azize Euphemia Kilisesi koruma ve onarım çalışmaları örneği

Abstract

Bu çalışma, kültürel mirasın korunmasında bilimsel yaklaşım ve araştırmaların gelişmesi, buna bağlı koruma laboratuvarlarının gelişim süreci ve tarihi yapılara dair yaklaşımların geldiği noktayı kısaca özetlenmiş ve kültür varlıklarının koruma ve onarım çalışmaları adına önemli bir yeri olan geleneksel malzemelerin incelenmesi konusu kapsamında kireç harçları ele alınmıştır. Tarihi yapıların inşasında sıklıkla karşılaşılan ve bu anlamda önemli bir yere sahip olan kireç harçlarının ve bileşenlerinin (bağlayıcı, agrega ve katkı maddeleri) kısa tanımlarını içeren çalışmada, aynı zamanda koruma, onarım ve araştırma projeleri kapsamında gerçekleştirilen kireç harçlarının karakterizasyon çalışmalarının bir özeti sunulmaktadır. Bu sürecin ele alınmasının temel nedeni, tarihi yapıların korunması, onarımı ve araştırılması ile ilgilenen koruma uzmanları ve araştırmacılara, kireç harçlarının ilk üretim aşamasından restorasyon uygulamalarında kullanılan onarım harcının üretimi aşamasına kadar olan süreç hakkında farkındalık kazandırmak ve koruma laboratuvarları ile sağlıklı bir iletişim kurabilmelerine katkı sağlamaktır. Bu bağlamda, kireç harçlarının ve bileşenlerinin kısa tanımlarının yapıldığı çalışmada, kireç bağlayıcılar, farklı agrega türleri ve katkı maddelerinin tanımları ve üretim teknolojileri hakkında çeşitli bilimsel kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmış bir özet oluşturulmuştur. Bu özetin devamında, tarihi kireç harçlarının özelliklerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen malzeme karakterizasyonu çalışmalarında kullanılan analiz yöntemlerine ve bu analizlerden elde edilen sonuçların değerlendirilmesine yer verilmiştir. Çalışmanın sonunda, 2020 yılında ilk etabı tamamlanan Sultanahmet Azize Euphemia Kilisesi koruma ve onarım çalışmaları kapsamında gerçekleştirilen malzeme analizleri ve koruma onarım çalışmaları vaka incelemesi olarak ele alınmıştır. Bu bölümde, kilise yapısının tarihi ve 1942 yılında gerçekleşen arkeolojik kazılar sonrası ortaya çıkarılma sürecinin kısa bir özetine yer verilmiştir. Kilise yapısının 2013 yılında başlanan koruma ve onarım çalışmaları kapsamında mevcut durumu ve 2020 yılında tamamlanan çalışmalar sonrası yapı kalıntılarının aldığı son hali aktarılmıştır. Yapıya ait malzemelerin analiz sonuçlarından edilen bulgular da bu bölümde incelenmiştir. Böylelikle, tarihi yapıların korunma ve onarımı süreçlerinde kireç harçlarının doğru ve etkin bir şekilde kullanılmasına yönelik bilimsel bir temel sağlanması amaçlanmıştır.