Bilgi çağının yeni ofisleri “ortak çalışma mekânları” için kullanıcı merkezli tasarım modeli önerisi

Abstract

Bilgi çağında insanların çalışma biçimleri teknolojik gelişmelerin de etkisiyle değişim geçirmiştir. Özellikle bilişim ve yaratıcı ekonomi alanında çalışanlar, 09:00-18:00 mesai saatleri arasında ofislerde çalışan beyaz yakalıların tersine, zaman ve mekân açısından daha esnek çalışma biçimlerini benimsemiştir. Çalışanlar, fiziksel bir ofis çevresine ihtiyaç duymadan, yaptıkları işi görsel, işitsel veya yazılı olarak, mobil iletişim vasıtasıyla paylaşabilmektedir. Bu avantajlarının tersine, kullanıcılarını ofislerin sosyal ortamından uzaklaştıran bu çalışma biçiminin en büyük dezavantajı çalışanların sosyal izolasyonudur. Yaratıcı sektörlerin genellikle disiplinlerarası etkileşim, çalışanlar arası iş birliği ve ortak çalışma gerektirmesi bu sosyal izolasyon ile ters düşmektedir. Bu izolasyonu kaldırarak bilgi işçilerine ev ve ofisten sonra üçüncü bir yer (third place) yaratmak amacıyla "ortak çalışma mekânları (coworking spaces)" ortaya çıkmıştır. Bu anlamda geleneksel ofis ortamları günümüzde yerini ortak çalışma mekânlarına bırakmaktadır. Ortak çalışma mekânları, çoğu serbest çalışan çeşitli uzmanlık düzeylerindeki bilgi işçileri tarafından kullanılan ve paylaşılan iş yerleridir. Ortak çalışma mekânları, çağımız bilgi ekonomisinde ihtiyaç duyulan yaratıcılık, iş birliği, disiplinlerarası etkileşim gibi unsurları kolaylaştıracak çalışma alanları gereksinimini karşılamak üzere ortaya çıkan esnek çalışma mekânlarıdır. Bu tez çalışmasının amacı, konu ile ilgili akademik çalışma sayısının çok kısıtlı olduğu ortak çalışma mekânlarının iç mekân tasarımına önveri teşkil edecek kullanıcı merkezli bir tasarım modeli önerisi oluşturmaktır. Burada modelden kasıt, kullanıcı verilerini toplamaya yönelik bir kullanıcı merkezli tasarım araştırması modeli ve araştırma bulguları ile oluşturulan tasarım ilkelerine dayalı bir kılavuz teşkil eden tasarım modelidir. Araştırmada söz konusu ortak çalışma mekânlarına kavramsal bir çerçeve çizmek ve bu mekânlara yönelik kullanıcı merkezli tasarım modeli ortaya koymak amacıyla öncelikle çalışma işlevi, çalışma mekânları, ortak çalışma mekânları ve kullanıcı merkezli tasarım ile ilgili bir literatür çalışması gerçekleştirilmiştir. Tezin devamında, bu önveriler ışığında ortak çalışma mekânlarının kullanıcı merkezli tasarım değişkenleri (teknik, işlevsel, davranışsal) incelenmiş ve söz konusu tasarım değişkenleri ile oluşturulan "ortak çalışma mekânları için kullanıcı merkezli tasarım araştırması", amacı, yöntemi, analizi ve bulguları ile paylaşılmıştır. Son bölümde ise araştırma bulgularının değerlendirilmesi ile oluşturulan tasarım modeli önerisi, tasarım ilkeleri ile ortaya koyulmuştur.