Sellenme/taşkın riski ve yönetiminin kentsel planlamaya entegrasyonu

Abstract

Üzerinde yaşanılan ya da herhangi bir şekilde fayda sağlanılan yeryüzü parçası daima belirsiz zamanda gelebilecek doğa olaylarına sahne olmaktadır. Doğal olaylar, varlıkları önemsenmeksizin yapılan yerleşimlerde büyük zararlara ve yıkımlara neden olabilirler. Burada önemli olan varlığına engel olunamayan doğal bir süreci en az zararla atlatabilmektir. Uğranılmış olan zararın etkilerinden en kısa sürede kurtularak, eski yaşam kalitesine dönebilmek için yerleşimlerin baştan sona yapılanmanın her aşamasında birbiriyle tutarlı olarak tasarlanması, planlanması ve imarı gerekir. Alansal ve yapısal planlamada dikkate alınması gereken doğa olaylarından biri de “Sellenme Riski”dir. Bu risk, planı yapılan yeryüzü parçasının morfolojisinden, üzerindeki binaların yapısal özelliklerine kadar birçok aktörün performansından beslenen tehlikeleri barındırır. Öyleyse planlanacak bölge iyi tanınmalı ve planlamanın her aşaması titizlikle yürütülmelidir. Sellenme/taşkın, milyonlarca yıldır cereyan etmekte olan doğal olaylardır. Ancak bu doğal olaylar insanlarca üretilmiş kıymetler ve hayatlar için tehdit unsuru olduğunda yaşam alanları tedbir alınması gereken risk havuzlarına dönüşecektir. Üstelik doğanın seyrine yapılan müdahaleler her geçen gün risklerin etki alanlarını ve derecelerini arttırmaktadır. Bu çalışmada öncelikle konuyla ilgili kavramlar tanıtılacak, sellenme/taşkın riski taşıyan bir yerin planlanmasında önemsenmesi gereken noktalara dikkat çekilmeye çalışılacaktır. Sel ve taşkın felaketlerinden örnekler verilerek, plansız veya eksik, yanlış planlanmış bir bölgenin yüzeysel akıştan nasıl etkilendiği vurgulanacaktır. Planlama çalışmalarının yalnızca riskin etkilediği alanı değil, riskin beslendiği çok daha geniş bir alanı kapsayan bütüncül bir bakış açısıyla yapılması gerekliliği vurgulanmıştır. Ülkemizde taşkın riskleri ve giderilmeleri konusunda devlet kurumlarınca yapılmış olan bazı planlama ve mühendislik alanındaki çalışmalar üzerinde durulmuştur. Bunların yöntem ve teknikleri kesitlerle, açıklamalarla tanıtılmıştır. Son yıllarda ismi sel ve taşkın olaylarıyla sıkça gündeme gelen Ayamama Deresi’ nin ait olduğu havzanın problemleri bu çalışmada da kendine önemli bir yer bulmuştur. Ayamama ve etrafındaki dereleri kapsayan Bakırköy Havzası’ nın yoğun ve bilinçsiz yapılaşma nedeniyle dünden bugüne büyüyen sorunları ve çözümleri ifade edilmiştir. Taşkın ve sellenme ile ilgili görülen anayasamızdaki kanunlar ilgili maddeleri ışığında incelenmiştir. Önemli hususlar vurgulanmıştır. Bu çalışmanın ana hedefi; planlamada, sellenme/taşkın risklerine çözüm üretme mantığının plancı tarafından doğru kavranılabilmesini sağlamaktır.