Kent mekanında sosyal, ekonomik ve çevresel değer yaratımı sürecinde bir araç olarak kentsel tasarım: Lizbon Expo ve Talimhane örneği

Abstract

Son yıllarda, sürdürülebilirlik gündeminin dünya genelinde kabul görmesi, beraberinde kentsel çevre nasıl organize edilmeli, nasıl bir form almalı, nasıl planlanmalı ve yönetilmeli gibi tartışmaları getirmiştir. Aynı dönemde hız kazanan küreselleşme baskıları kentler arası rekabet ortamını ve “yarışmacı kentler” kuramını güçlendirmiştir. Yatırım çekmek ve iş olanakları yaratmak konularında kentler arası rekabetin artması; iyi tasarlanmış ve iyi yönetilen kentsel çevrelerin, kentlerin ekonomik rekabet gücünü arttıracağı görüşünün genel kabul görmesine neden olmuştur. Kamusal alanların ve binaların oluşumunda kamu sektörünün rolünün giderek azalması, özel sektör liderliğinde kalkınma ve gayrimenkul piyasası süreçlerine hız kazandırmıştır. Bunun sonucunda, çok taraflı gelişme ortaklıkları, tasarımın karar üretme ve uygulama boyutlarının önemli bir bileşeni olmuştur. Kamu sektörü düzenleyici kapsam sağlama görevini üstlenirken, tasarım kalitesine yatırım yapmak özel sektörün inisiyatifine geçmiştir. Ne var ki, çağdaş gelişim ortamında piyasa güçleri genellikle kısa vadeli geri dönüşler beklemekte, tasarım kalitesine uzun dönemli yatırım yapmaya karşı gelmektedirler. Kapital güç ve yapılaşma tercihlerinin çoğu zaman bu güçlerin yönetiminde olması, var olan problemi güçlendirmektedir. Bu durum, son dönemlerde kentsel tasarımın marjinalleşmesine ve eğer bazı faydalarla telafi edilemiyorsa, iyi tasarımın ancak ve ancak “maliyetleri arttıran bir şey olduğu” görüşünün yaygınlaşmasına sebep olmuştur. Bu gelişmeler ışığında, daha iyi bir kentsel tasarımın değerini ortaya koymak ve bunun fayda-maliyet analizini yapmak, tasarım kalitesi ile uygulanabilirliği olan projeleri buluşturma çabasının önemli bir parçası olacaktır. Kentsel tasarımın değer yaratımının tanımlanması, tasarımda kalite sağlanmasının VIII ve daha yaşanabilir kentsel mekanlar üretilmesinin önündeki engellerin aşılmasında güçlü bir teşvik sağlayacaktır. Kentsel tasarım ve değer arasındaki bağlantı tanımlanmadığı ve fayda-maliyet arasında denge algılanmadığı sürece, paydaşların yapılaşma ile ilgili yaklaşım ve kararlarının aniden değişmesini beklemek fayda sağlamayacaktır. Bu tez çalışması, kentsel tasarım ile değer yaratımı arasındaki ilişkiyi tanımlamayı ve örnekler üzerinde bu ilişkiyi kanıtlamayı hedeflemektedir. Böylelikle kentsel gelişmeye taraf olan tüm aktörler, kentsel tasarıma yapılan yatırımların ekonomik, sosyal ve çevresel olarak yaratılan artı değerle karşılanabileceğini görme şansına sahip olacaklardır.