İpekböcekçiliği ve sivil mimari yapılanmaya etkileri

Abstract

İpekböceğinin kozasından iplik elde edilebilirliğinin tesbiti ile başlayan ipekçilik tarihi, bizlere Çin Uygarlığını da tanıtır. Doğuda ün kan1mın Çin Uygarlığı ile batı uygarlık1an arasında ticaret gıbi savaşlarm da başlamasına neden olur. İpeğin tarihi de savaşlarla birlikte yazılmıştır. Batıya doğru üretiminin yayılması Çin Uygarlığı ile tanışan kişiler vasıtasıyla olduğu gibi, bizzat Çinlilerce veya tohumlann çalmmast yollarıyla olur. Anadolu'da Bizans döneminde başlayan üretim, ilk önceleri başarılı olmasa da Osmanlıya kadar üretilmeye çahşı1mıştı. Orta Asya'dan tanıdığı ipekçilik k.ültürü ile gelen Türkler, Osmanh devletinin kurulması sonrasında, Bursa merkezli ticaret ve dokuma ile dünyada ün salmıştı. Bu nedenle, daha çok ipekböceğinden koz.a tutma ve iplik elde etme yerini dokuma ve ticaretle uğraşma.ya bırakmıştır. Ne zaman ki savaşlar ve hastalıklar dışarıdan hammadde gelınesini engellemiş, işte o zaman ipekböceğinden koza tutularak iplik elde edilmesi yoğunlaşmıştır. Özellikle Yavuz Sultan Selim döneminde İran'dan ipek gelişinin yasaklanmasıyla Anadolu haJkınm coğrafi şartları sağlayan her yerde üretici olduğu bir dönem başlar. Avrupa'da ise, sanayilnin gelişmesi ve 19~20 yüzyıllarda bastalıklarla baş edilememesi sonrasında, üretimin önemli unsuru olan dut ağaçları tamamen sökülınüş, iplik üretiminden vazgeçilerek dışarıdan hammadde teminine gidiliniştir. Bu gelişmeler, özellikle gezginlerce önceden üretim potansiyeli keşfedilmiş ve u1aşımmda en kolay üretici olan Osmanlıları daha çok Fransızlara hammadde üreticisi yapmıştır. Avrupalı hastalıksız tohum elde etmiş olmasına rağmen üretime dönmemiş, ama borç batağındaki Osmanlmm yüksek olan ipekçilik gelirlerine ve daha da fazla üretim yapmasını sağlayarak kendi hammadde ihtiyacını temin yoluna gitmişti Daha fazla ve kaliteli üretim ancak eğitim ile sağlanabileceği belirlenince üretici olan yerel halka eğitim verilmesi için gerekli çalışma1an yapmaktan kaçmamış ve bir Enstitü açılması sağlanmıştır. Ticari ve dokuma merkezinden sonra üretimde gerekli olan tilin coğrafi koşullara sahip olan Bursa kenti artık İpekçilik eğitim merkezi de olmuştu. İyi bir üretim için ipekböceğinin yaşayabileceği coğrafi şartlardan önce beslenmesi için gerekli olan, yiyeceği dut yaprağının varlığı ve kalitesidir. İpekböceğinin yaşatılabilmesi için onun yaşantısını ve ihtiyaçlarını bilmek gereklidir.