Yersel yakın mesafe fotogrametrisi ile 3B obje modellemede başarı kriterleri: Perinthos Antik Kenti taş eserleri örneği

Abstract

Fotogrametrinin arkeolojik kullanımı daha çok yapı, topografya ve kazı alanı belgeleme işlerinde yoğunlaşmıştır. Obje özelinde fotogrametri yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen 3B belgeleme işlerine ilişkin çalışmaların sayısı yeterli değildir. Arkeolojik bir kazı alanında en fazla saptanan ve veri üretme potansiyeli yüksek olan eserler tekil objelerdir. Bu tekil objeleri seramikler, sikkeler, heykeller, kabartmalar, mimari elemanlar olarak gruplamak mümkündür. Fotogrametrik yöntemler ile bu eserlerin belgelenmesi, yayın çalışmaları için bilimsel veri ve dijital sergi çıktıları üretir. Bu şekilde arkeolojik kazılar için makro ölçekte çok güçlü bilgi kaynaklarına dönüşme potansiyeli oldukça yüksektir. Fotogrametrinin kritik süreçlerinden olan merkezi projeksiyon matematiği ve izdüşüm geometrisi hesaplamaları, başarıyı etkileyen birinci faktörlerdir. Günümüzde bu hesaplamalar yazılımlar aracılığı ile otomatik olarak gerçekleştirilmektedir. Ancak yazılım, bu hesaplamaları gerçekleştirip 3B model üretebilmek için ihtiyacı olan ham veriyi kullanıcının çektiği fotoğraflardan alır. Dolayısı ile kullanıcının, tüm bu verilerin fotoğraflarda doğru bir şekilde nasıl oluşacağını, bu verinin oluşturulmasına etki eden faktörleri, bu faktörlerin başarıyı etkileme oranlarını bilmesi gerekir. Böylelikle amatör bir kullanıcı, hassas ve doğru bir 3B model üretebilir. Bu tez çalışmasında yukarıda ele alınan konular, bulut sisteminde çalışan ReCap Photo yazılımı kullanılarak Perinthos antik kentine ait tekil taş eserlere uygulanan fotogrametrik 3B modelleme çalışmalarından elde edilen bulgulara dayanmaktadır. Yöntem ve sonuçlar aşağıdaki gibidir: Arkeolojik taş eserler orijinal kullanım şekillerine göre sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmaya göre 3B modelleme çalışmalarına başlanmıştır. Modelleme çalışmalarında, yersel yakın mesafe fotogrametrisi genel iş adımları uygulanmıştır. Bu adımlar sırasıyla, fotoğrafların çekilmesi, modellemeye uygun olmayan fotoğrafların elenmesi, modellemeye uygun olan fotoğrafların yazılıma yüklenmesi, 3B modelin oluşturulması, ölçeklendirmelerin yapılması, ortofotoların üretilmesidir. Oluşturulan 3B modeller ‘başarılı olanlar’ ‘yarı başarılı olanlar’ ve ‘başarısız olanlar’ diye üçe ayrılmıştır. Üretim süreçleri, kullanılan veri ve oluşturulma şekillerine göre başarıya etki eden faktörler belirlenmiştir. Bu faktörlerin başarıya etki düzeyleri hesaplanmıştır. Bu çalışma metoduna göre 3B model başarı sürecine etki eden faktörler fotoğrafların çekim açıları, fotoğrafların çekim eksenleri, fotoğrafların ışın demeti sisteminde çekilmesi, detay fotoğraf gerektiren obje özellikleri, obje geometrik özellikleri, ortam ışık şartları, çevresel faktörler olarak belirlenmiştir. Bu faktörler içerisinde başarıya en fazla etki eden faktörler fotoğraf çekim açıları, fotoğraf çekim eksenleri, çevresel faktörler, eser geometrik özellikleridir. Çevresel faktörler içerisinde yer alan istenmeyen girdi faktörleri ile nesne arasındaki bağ koparılamıyorsa 3B modelin başarılı olma ihtimali yok denecek kadar düşüktür. Elde edilen sonuçlara göre örnek bir iş akış şeması oluşturulmuştur.