Edirne'nin tarihî ve mimârî eserleri hakkında

Abstract

Edirne'yi Miladi 1361 veya 1362 yılında fethetrniştik.. Euer etmez de bina inşası ile ahali iskanına başlamıştık. Bizanslılar zamanında hemen hemen bir kaleiçi şehri olan Edirne, fethi müteakip payı taht ittihaz edildiği için, pek az içinde padişah ve hanedan saray 1. kasırları, vüzera, rical-i devlet konakları, salatin, ekabir ve eshab-ı hayr cami, mescid, medrese, mektep, ımaret, çeşme, hamam, köprü, kervansaray, han, bedestan ve tekkeleri ile bir Türk beldesi oluvermişti. 1453 yılına kadar 91 ve 92 sene Osmanlı arın devlet ve hükumet merkezi olan bu şehir, payitahtlık vasfını XX. asra kadar yüzlerce yıl kaybetmemiştir. Çünkü bir taraftan Rumeli kıtasındaki narplerimizin darülhaekatı, bir taraftar da hinterlandı geniş bir medeniyet merkezi idi. Beş buçuk asır medeni mericez ve ikinci payitaht vasıflarını muhal aza eden bu tarihi beldemiz, ilk Rus istilasına kadar, mimari abideleri ile birlikte medeni ve milli hüviyetini olduğu gibi muhafaza etmişti. Bu tarihten sonra tevali ve teselsül' eden istilalar, kasdi ve faflet eseri yangınlar, hafif ve şiddetli zelzeleler ve nihayet halk ve hükumet Zamlarınca yapılan tairibat yüzünden Edirne, dillere destan olan tarihi hayatiyetini, mahiyet ve hüviyetini tamamiyle denilebilecek mikyasta kaybetmiştir. İşte, bu sene, O'nun altı yüzüncü fetih yıl dönümünü idrak etmiş bulunuyor ne fatihlerinin ahfadı olm: bizler, Garb türklerin'in mukadderatına istikamet ve ren bu feth-i fütuhu kutlulamağa hazırlanıyoruz. Ne garip ve ne acı bir tesadüftür ki. Türk ve İslam Sanatları Tarihi Enstitüsü Yıllığı için altı ser.e evvel kaleme aldığım bu yazı, Edirne'nin 600. fetih yır ölümünde neşredilmiştir. Ve, adeta bir, mersiye olmuştur. 10.IV.1962

Türk Sanatı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri I. cilt’ten ayrı basım.